วันละเล่ม #86 Summer Nights, Walking - Robert Adams

Summer Nights, Walking - Robert Adams

Summer Nights, Walking พาเราเดินทางไปในความเงียบที่ดึงเราให้ช้าลง หายใจเบาลง แล้วอยู่กับภาพเงียบๆ ตรงหน้า มันคือค่ำคืนในชานเมืองโคโลราโดที่แสงกำลังจะหมด หน้าต่างบ้านเปิดไฟอ่อนๆ ภาพที่ไม่มีใครเลย มีแค่ต้นไม้เงียบๆ ถนนว่างเปล่า กับอากาศที่เหมือนจะนิ่งจนได้ยินเสียงตัวเองคิด

เล่มนี้เป็นเวอร์ชันขยายและเรียบเรียงใหม่จาก Summer Nights ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1985 Robert Adams กลับมาดูงานเก่าของตัวเอง แล้วก็รู้สึกว่าในตอนนั้นเขาอาจจะเลือกภาพที่หวังจะรักษาความทรงจำอันงดงามจากวัยเด็กไว้ แต่พอมาดูอีกที เขาก็รู้สึกว่าความจริงอาจไม่กลมกล่อมขนาดนั้น เลยหยิบภาพที่หลากหลายมากขึ้นมาใส่ ภาพที่อาจดูไม่สวย แต่จริงกว่า ภาพที่พูดถึงความเงียบ ความสงัด และบางที…ความเหงาเบาๆ ที่อยู่ในใจเราโดยไม่ต้องมีคำอธิบาย

หนังสือเปิดด้วยบทกวีของ William Blake เกี่ยวกับดาวยามเย็นที่ลอยขึ้นมาบนฟ้าอย่างเงียบๆ เป็นเหมือนพรจากธรรมชาติให้ทุกชีวิตได้พักผ่อน เป็นการเริ่มต้นที่ไม่ต้องประกาศอะไรแต่ชัดเจนในอารมณ์ว่า หนังสือนี้ไม่ได้รีบ มันอยากให้เราค่อยๆ เดินไปด้วยกันในความเงียบ

Robert Adams ไม่ใช่คนดังในแบบที่ทุกคนรู้จัก แต่เป็น photographer’s photographer อีกคน เป็นคนที่ถ่ายภาพไม่หวือหวาเลย แต่กลับทำให้หลายคนอยากยืมสายตาเขามาใช้ดูโลกบ้าง

เขาเกิดในปี 1937 เคยสอนวรรณกรรมมาก่อน แล้วค่อยมาเป็นช่างภาพจริงจังช่วงยุค 60s ซึ่งอิทธิพลจากวรรณกรรมก็อยู่ในงานเขาอย่างชัดเจน ทั้งจังหวะการเล่าเรื่อง ความละเอียดอ่อนในการสังเกต และความกล้าที่จะ “ไม่พูดอะไรเลย” ถ้ามันมากเกินไป

เขาเป็นหนึ่งในกลุ่ม New Topographics ที่พยายามเปลี่ยนภาพภูมิทัศน์จากความยิ่งใหญ่อลังการแบบ Ansel Adams (ไม่มีความเกี่ยวข้องกันนะ แค่บังเอิญนามสกุลเหมือนกันเฉยๆ) มาเป็นภาพบ้านจัดสรร สายไฟฟ้า สนามหญ้า และรอยเท้าของมนุษย์ที่ค่อยๆ เปลี่ยนหน้าตาของโลก

สิ่งที่น่าทึ่งคือ ถึงเขาจะถ่ายสิ่งที่หลายคนมองข้าม แต่ภาพของเขากลับเต็มไปด้วยความรู้สึก ไม่ได้ประชด ไม่ได้ตัดพ้อ มีแต่ความเข้าใจ ความเงียบ และคำถามเบาๆ ที่ชวนให้เราคิดต่อเอาเอง

New Topographics เป็นนิทรรศการภาพถ่ายระดับตำนานที่เปลี่ยนวิธีที่โลกมอง “ภูมิทัศน์” ไปแบบหน้ามือเป็นหลังมือ จัดขึ้นครั้งแรกในปี 1975 ที่ George Eastman House เมือง Rochester, New York ชื่อเต็มๆ คือ New Topographics: Photographs of a Man-Altered Landscape แปลตรงตัวก็คือ “ภูมิทัศน์ใหม่: ภาพถ่ายของทิวทัศน์ที่ถูกมนุษย์เปลี่ยนไปแล้ว”

ก่อนหน้านั้น เวลาพูดถึงภาพภูมิทัศน์ คนจะนึกถึงธรรมชาติอลังการแบบ Ansel Adams ที่เป็นรูปของภูเขาใหญ่ ทะเลสาบใส ป่าสวยจับใจ คือแนว “ธรรมชาติคือผู้ยิ่งใหญ่” อะไรแบบนั้น

แต่ช่างภาพกลุ่มนี้กลับเสนออีกแบบ พวกเขาถ่ายบ้านจัดสรรที่หน้าตาเหมือนกันหมด ย่านอุตสาหกรรม โรงจอดรถ หรืออาคารใหม่ๆ ที่ผุดขึ้นกลางทะเลทราย สิ่งที่เคยถูกมองว่า “ไม่สวย” หรือ “ธรรมดาเกินไป” กลายมาเป็นวัตถุแห่งการจ้องมองแบบจริงจัง

ช่างภาพที่ร่วมในนิทรรศการนี้มีทั้งหมด 10 คน ได้แก่ Robert Adams, Lewis Baltz, Bernd and Hilla Becher, Joe Deal, Frank Gohlke, Nicholas Nixon, John Schott, Stephen Shore และ Henry Wessel Jr. หลายคนในนี้ต่อมากลายมาเป็นชื่อสำคัญในประวัติศาสตร์ภาพถ่าย

สิ่งที่ทำให้ New Topographics กลายเป็นจุดเปลี่ยนใหญ่ เพราะมันนำเสนอภูมิทัศน์แบบไม่โรแมนติก ไม่ตัดสิน ไม่มีดราม่า เป็นสายตามนุษย์ที่พยายามเข้าใจว่า “ตอนนี้เราอยู่ตรงไหนกันแล้วนะ?” ท่ามกลางโลกที่เราสร้างขึ้นเอง

หลายคนตอนนั้นเกาหัวว่า “นี่มันอะไรกันเนี่ย?” เพราะมันดูเฉยๆ มาก ไม่มีจุดพีค ไม่มีเรื่องราวชัดเจน แต่ก็เพราะแบบนั้นแหละ มันเลยกลายเป็นหมุดหมายที่ทำให้ภาพถ่ายภูมิทัศน์ในยุคหลังเปลี่ยนไป จากการมองธรรมชาติเป็นของศักดิ์สิทธิ์ มาเป็นการสำรวจว่ามนุษย์เข้าไปเปลี่ยนธรรมชาติยังไง และอะไรที่ถูกทิ้งไว้ในกระบวนการนั้น